Hazelaarblad
Hazelaar = Hesilin, een oude naam voor ons dorp
Oosterhesselen
Van vroeger tot nu
Van vroeger tot nu - De Oudste Tijden

De Oudste Tijden

Het oudste document waarin het bestaan van Oosterhesselen – in het document Oesterhelsel – wordt genoemd dateert van 1207. Maar dat is niet echt oud. De oudste gevonden resten van bewoning dateren van meer dan 10.000 jaar geleden.
De Provincie Drenthe heeft haar vorm en structuur te danken aan de enorme pakken ijs, welke in de ijstijden over ons deel van Europa schoven en alles op hun weg verplaatsten. In die ijsmassa's kwamen ook de enorme stenen van de hunebedden – sommige méér dan 30.000 kg zwaar - naar ons gebied. Door dit geweld heeft Drenthe de vorm gekregen van een diep bord, dat op zijn kop ligt. Het middendeel is hoog en bestaat vooral uit zand en naar alle kanten loopt het af in het veen.

IJstijden zijn perioden in het verleden waarin het klimaat veel kouder was dan nu. In de laatste 2½ miljoen jaar – in de Geologie het "Kwartair" genoemd - traden de IJstijden regelmatig op. Tijdens de voorlaatste IJstijd - het zogenoemde Saalien (van 240.000 tot 180.000 jaar geleden) - bereikte het landijs uit Scandinavië het noordelijke gedeelte van Nederland. Tijdens de maximale uitbreiding kwam het ijs ruwweg tot de lijn Haarlem-Nijmegen.

Saalien

Nederland is tijdens zeker twee ijstijden gedeeltelijk met ijs bedekt geweest. Dat heeft grote gevolgen gehad voor het landschap. Vooral van de voorlaatste ijstijd (het Saalien) is nog veel te terug te vinden in het reliëf van Nederland. Het ijs van de Scandinavische ijskap lag toen tot aan de lijn Nijmegen-Amsterdam. In die tijd zijn de heuvelruggen in midden en oost Nederland ontstaan (Utrechtse heuvelrug, Veluwe, heuvelruggen in Salland en Twente). Ze zijn omhooggedrukt door het ijs. Door de druk van het gletsjerijs werden de grondlagen onder de gletsjers opzij gedrukt en over elkaar heen geschoven. Waar de grond weggedrukt werd ontstonden diepe bekkens. Smeltwaterstromen zetten zand en grind af langs de rand van het ijs. In Noord-Nederland werd keileem afgezet onder het ijs, een mengsel van klei, zand en stenen. De grote zwerfstenen in Nederland zijn vaak door het ijs aangevoerd.

De landijsbedekking heeft vele sporen achtergelaten. Wij vinden vooral zwerfstenen, stuwwallen en puinzandwaaiers. Deze komen in Noord-Nederland veel voor. In dit geweld ontstonden onder andere de Hondsrug en de heuvels Lemelerberg, Haarlerberg, Friezenberg, Markeloseberg, Lochemerberg, Hettenheuvel, en de heuvels van Montferland.

In grote delen van Nederland is door de wind ook een enkele meters dik zandpakket afgezet, dat als het ware een soort afdekking vormt. Het komt voornamelijk voor in het midden, zuiden en oosten van Nederland. Het midden van Drenthe - bovenop dat diepe bord - is zo'n gebied.

Tijdens de ijstijden breidden de gletsjers zich uit en vormden grote ijskappen in het hoge noorden. De ijskap van Groenland is slechts een mager restant daarvan. In het zogenoemde Saalien kwam het ijs tot de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, dat zijn de eindmorenes van die ijskap.

IJstijden hadden niet alleen in het noorden grote invloed. Over de hele wereld veranderde het klimaat. In Azie staken stofstormen op die voor de afzetting van löss (woestijnstof) in China zorgden. In de Amerikaanse woestijn ontstonden grote meren. De tropische regenwouden waren veel kleiner en overal waren de gletsjers groter. Doordat er veel water in de ijskappen zat, was de zeespiegel tientallen meters lager. Hierdoor vielen veel ondiepe zeeën, zoals de Noordzee, droog. Op die manier ontstonden routes waarlangs mens en dier zich konden verplaatsen, zoals de voorouders van de Amerikaanse Indianen, die via de Beringstraat vanuit Azië naar Amerika trokken.

Mensen
De eerste sporen van de moderne mens in Nederland zijn gedateerd op het eind van het laatste glaciaal - waarvan het ijs ons niet bereikte - dus ongeveer 10.000 jaar geleden. Nederland en óók Drenthe en óók Oosterhesselen werd toen bevolkt door rondzwervende, jagende mensen van de zogenoemde Hamburgcultuur.

Vondsten Oosterhesselen in tijd geplaatst
Uit: 'Een buurschap en haar marke',
       hoofdstuk 1, 'Mammoeten, jagers en boeren, De prehistorie van Oosterhesselen'

Hamburg-cultuur12.400–11.600 v.ChrJimmingveen/Waterveen
 Klingschrabber en andere werktuigjes.
Rendierjagers.
Midden steentijd9500–4400 v.ChrKerkhorstweg
 Concentraties vuursteen, afval bewerking werktuigen.
Twee kernbijlen, Bergakkers en Achterste Veld.
Nieuwe steentijd4400–2100 v.ChrSchaapveensweg
 Landbouw en veeteelt, vuurstenen bijlen.
Vondst 1977 tijdens het aardappelrooien.
Trechterbekercultuur3400–2850 v.ChrKerkhorstweg – Loo-es
 Kenmerkende vorm aardewerk, scherven gevonden en vuursteensplinters, aan de zuidkant Kerkhorstweg.
Kerkhorsten – vuursteensplinters.
Verplaatsing nederzettingen, uitgeputte akkers.
Klokbekercultuur2600–2100 v.ChrAchterste Veld
 Kenmerkende vorm aardewerk, fraai gevormde vuurstenen pijlpunten.
Waar de nederzetting lag???
Grafheuvel de Grevenberg lag bij het Hunnenkerkhof.
Bronstijd2100–750 v.Chr??
 Spaarzame vondsten, woonstalhuizen van 25 tot 40 meter.
10 - 30 koeien, schapen, rond de boerderij akkers.
Grafheuvels, fraaie grafgift – vuurstenen dolk, Witte Zand.
Urnentijd1100 v.ChrTen noorden Hunnenkerkhof
 Brandstapel – resten in een urn, rond urn een greppeltje.
Urnenvelden soms honderden bijzettingen, vermoedelijk aan de oostkant Grevenbergsweg.
IJzertijd750 v.Chr – jaar 1Hunnenkerkhof
 Complex van zg. brandheuvels, heuvels direct over de resten van de brandstapel, greppels rond of vierkant of langwerpig, 600 v.Chr.
Situatie nu van 1960. In 1843 nog ca. 400 heuvels.
IJzertijd750 v.Chr–jaar 1Achterste Veld
 Celtic Fields = akkercomplex uit de ijzertijd.
In 1938 nog herkenbaar, akkertjes van 40 x 40 omgeven door een walletje.
Bronstijd/IJzertijdContinue bewoning omgeving Oosterhesselen.
 Huizen van 20 x 5 meter, ijzertijdboerderij Orvelte.
Tot 1200 n.Chr zwierven de dorpen door het landschap.
Hoge keileem-dekzandrug – een groot akkercomplex.
Romeinse tijd0–400 n.ChrLoo-es
 Nederzettingssporen, paalgaten huizen en schuren.
Vroege Middeleeuwen500–800 n.ChrKlencker esch
 Rijengrafveld, bronzen voorwerpjes, houten kist.
Glazen kralen, verroeste ijzeren wapens.
MiddeleeuwenKarel de Grote, leenstelsel, Bisschop van Utrecht
1046 Bisschoppelijk leen, wereldlijk- en geestelijk heer.
 Het 'offeren' van waardevolle voorwerpen bleef na de kerstening doorgaan, voorbeeld ijzeren zwaard(1923 Drostendiep) en bronzen kookpot (1939 in het Blikveen).
De Spaansche pot of grape is december 2004 aangekocht door het Drents Museum.
MiddeleeuwenBisschop + leenmannen, geslacht van de Clinkes of Clenkes, 1266 Gerard Clinke kastelein van Coevorden.
 Motte (kasteel) - Klinkenberg. Eιn van de vijf in Drenthe:
Waterburcht bij Eelde, een motte bij Wittelte en ιιn bij Rheebruggen (Borgbarchien) en de motte van het kasteel in Coevorden.

't Klooster (zowel in Zweeloo als Oosterhesselen)
Het Brigittenklooster, later de stad Kampen, had bezittingen (boerderijen) hier. Een boerderij tegenover de kerk hoorde toe aan het Brigittenklooster in Kampen. Na de hervorming werd het stadsbestuur van Kampen eigenaar van de bewuste boerderij. In juni 2008 verscheen hierover een artikel in de Kamper Almanak. Dit artikel is ook verschenen in Klenckerheugte, nummer 2008–3 met als titel:
'Kamper relaties met Drenthe in de 17e eeuw'.

Sporen uit de prehistorie
-Vondsten, stenen werktuigen, urnen.
-Grafheuvels.
-Naamgeving buurtschappen en akkers. Bijv. Grevenberg = gegraven heuvel, Bergakkers = akkers met grafheuvels.
-Grondsporen bij aanleg wegen en op luchtfoto's. Staatsbosbeheer Gees is in het bezit van luchtfoto's met daarop sporen van de Celtic Fields Gees. Bij de aanleg van de A37 werden bij Zwinderen sporen van boerderijen gevonden uit de IJzertijd.

Sporen uit de Middeleeuwen
-Restanten van een motte, Klinkenberg.
-Vondsten, Spaansche pot.
-Naamgeving Pieterpad, Sint Pieterfeest.
-Naamgeving buurt/straat - 't Klooster.
-Bouw kerk.

Vondsten
-Drents Museum.
-Depot historische vereniging Klenckerheugte.
-Bij particulieren.
-Het ijzeren zwaard gevonden bij het Drostendiep in 1923 vormt een onderdeel van de tentoonstelling: The mysterious Bog people (Schatten uit het veen).
-Spaansche potten, zoals gevonden bij Oosterhesselen komen ook voor in de tentoonstelling The mysterious Bog people.

Overzicht van vondsten uit de pre-historie en latere perioden in de bodem van Oosterhesselen, Gees en Zwinderen
1. Hunnenkerkhof.
2. Rijengrafveld op De Klencke.
3. Grafheuvel op de Klencke.
4. Celtic Fields nabij Gees en Oosterhesselen.
5. Bronzen pot, Spaansche pot.
6. Aardewerk potjes uit het Kruisveen.
7. Stenen bijlen, gevonden door een aantal inwoners van dit gebied.
8. IJzeren zwaard nabij het Drostendiep.
9. Urnenvelden, bij Doemakkers en de Etgaarde. Onderzoek Piet Kooi.
10. Motte de Klinkenberg, diverse onderzoeken.
11. De koperen stijgbeugel van Gees. In 2008 verscheen hierover een artikel in de NDVA en daarna een bewerkte versie van het artikel in Klenckerheugte.
12. Boerderijplattegronden nabij Zwinderen, aanleg A37.
13. Onderzoek van het BAI, nabij het Jodenkerkhof (Hamburgcultuur).
14. Onderzoek nabij de Tilweg, huisplattegronden, Celtic Fields.
15. Aardewerkvondsten door enkele personen uit Oosterhesselen.
16. Vondst van kralen in het rijengrafveld bij De Klencke.
17. De muntschat van Gees.
18. De zilverschat van Zwinderen.

Vondsten vermeld in 'Een buurschap en haar marke'
Hoofdstuk 1, 'Mammoeten, jagers en boeren, De prehistorie van Oosterhesselen'
De vindplaatsen staan aangegeven op onderstaande, ook in dit boek gepubliceerde, kaart.
1. Hamburgcultuur nabij het Jimmingveen.
2. Onderzoek nabij de Waterveensweg.
3. Stenen bijl, vondst in de Bergakkers.
4. Stenen bijl, vondst uit het Achterste Veld.
5. Stenen bijl, nabij de Schaapveensweg.
6. Scherven trechterbekercultuur, nabij de Loo-es.
7. Vuurstenen pijlpunt uit de Klokbekercultuur, Achterste Veld.
8. Grafheuvels aan de Grevenbergsweg.
9. Vuurstenen dolk, Grevenbergsweg/Witte Zand, nabij het voormalige vormingscentrum.
10. Hunnenkerkhof aan de Grevenbergsweg.
11. Celtic Fields aan de Kerkhorstweg.
12. nederzettingssporen uit de Romeinse tijd, Loo-es, Boonakkerweg.
13. Rijengrafveld uit de Vroege Middeleeuwen op De Klencke.
14. Motte de Klinkenberg nabij Gees.
15. De Spaansche pot uit het Blikveld, gevonden in 1939.

Archeologische vondsten

Over diverse vondsten is uitvoerig gepubliceerd in het tijdschrift Klenckerheugte van de Historische Vereniging Klenckerheugte.
H.J. Lesschen.